Stal borowa — właściwości, oferta i dobór gatunku
Zaktualizowano: 9 listopada 2026
Stal borowa to stal stopowa zawierająca ok. 0,0015–0,003% boru. Ten mikrostop zwiększa hartowność, a zawartość węgla zwykle pozostaje poniżej 0,40%. Bor opóźnia przemianę austenitu w miękkie struktury, sprzyjając powstawaniu martenzytu. Badanie NIST opisuje wzbogacenie granic ziaren austenitu w bor oraz jego możliwy wpływ na wiązanie azotu. Materiał można formować przed hartowaniem, a uzyskane właściwości zależą od gatunku i procesu.
| Potrzeba | Rozważ |
|---|---|
| Lemiesze i części robocze | 27MnB5, Miilux B400–B500, TBL |
| Tłoczone części automotive | Usibor® 1500, Ductibor® |
| Odporność na ścieranie z przewidywalnymi parametrami | Porównaj z oryginalnym Hardox |
Czym jest stal borowa i jak mikrostop boru zmienia jej strukturę?
O właściwościach stali decydują jej skład i obróbka, a nie sama nazwa handlowa. W badaniu NIST znaleźliśmy, że przy 0,74% węgla poprawa hartowności przypisywana borowi zanika. To wynik dotyczący badanego materiału, a nie uniwersalny limit dla każdego wyrobu. Norma EN 10263-4 dla stali borowych do spęczania na zimno i ulepszania cieplnego, np. 23MnB4 i 32CrB4, dopuszcza 0,0008–0,005% boru.
Parametry mechaniczne i twardość stali borowej przed i po hartowaniu
Hartowanie może wielokrotnie zwiększyć twardość, ale wynik zależy od gatunku, grubości i procesu. Dla przykładowych stali na lemiesze podaje się 45–50 HRC. Katalog thyssenkrupp podaje maksymalną twardość po hartowaniu 560 HBW (55 HRC) dla TBL PLUS i 500 HBW (51 HRC) dla TBL. Gęstość 32CrB4 wynosi 7,83 g/cm³. W karcie sprawdź osobno stan przed obróbką i po niej. Oznaczenia +H, +HH i +CH odnoszą się do wymagań twardości lub hartowania rdzenia wg EN 10263-4.
Oferta handlowa, gatunki i asortyment: 27MnB5, Miilux B400-B500, TBL i Usibor®
27MnB5 (1.5529) to borowa stal konstrukcyjna, a Miilux występuje w klasach B400, B450 i B500. TBL łączy odporność na zużycie z formowalnością; dostępność formatów i stan dostawy potwierdź w specyfikacji konkretnego dostawcy. ArcelorMittal produkuje Usibor® 1500.
Stal borowa czy Hardox? Bezpośrednie porównanie właściwości i trwałości
Hardox to blacha trudnościeralna SSAB, dostępna od klasy 400 do Extreme. Certyfikat oryginalnego arkusza potwierdza jego pochodzenie i parametry. W porównaniu z borową stalą hartowaną Hardox bywa bardziej przewidywalny, a jego udarność ogranicza ryzyko pękania przy uderzeniach. Procedury spawania i hartowania są różne, a cięcie termiczne może osłabić strefę blachy. Porównuj TCO, a nie tylko cenę: zakup + obróbka + montaż + przestoje + wymiany, podzielone przez okres pracy. Nie kupuj materiału o niezweryfikowanym oznaczeniu.
Zastosowanie w rolnictwie i przemyśle: lemiesze, części maszyn i automotive
Stale borowe stosuje się na lemiesze, talerze bron, dłuta, noże i części maszyn narażone na ścieranie; wykonuje się z nich także narzędzia ogrodnicze i pałąki kłódek. Przy lemieszu koszt przestoju i częstotliwość wymiany mogą mieć większe znaczenie niż cena arkusza. W automotive Usibor® może tworzyć górną, a bardziej ciągliwy Ductibor® — dolną część wzmocnienia słupka B. Laserowo spawane blanki pozwalają różnicować lokalną ciągliwość.
Stal borowa a tradycyjna stal węglowa i konstrukcyjna
Stal borowa zwykle kosztuje więcej od węglowej, ale po hartowaniu może dłużej pracować w warunkach ścierania. W wybranych zastosowaniach może być też alternatywą dla droższych stali narzędziowych, jeśli jej parametry odpowiadają wymaganiom części. Stal średniowęglowa zawiera orientacyjnie 0,3–0,6% węgla. Stale niestopowe C35EC–C45RC nie zastępują borowej stali do hartowania bez sprawdzenia wymagań części. Dobieraj gatunek do obciążenia, spawalności i stanu dostawy.
Wytyczne obróbki: cięcie, formowanie na zimno/gorąco i hartowanie
- Formuj, tnij i wyginaj materiał przed hartowaniem, jeśli przewiduje to karta gatunku. U Metinvest znaleźliśmy, że 30MnB5 w stanie walcowanym na gorąco lepiej nadaje się do formowania i cięcia na zimno niż stal 65G.
- Dobierz medium hartownicze i parametry zgodnie z instrukcją producenta; nie przenoś cyklu między grubościami ani gatunkami. Hartowanie indukcyjne stosuje się do wybranych elementów.
- Usibor® 1500 przed obróbką ma strukturę ferrytyczno-perlityczną; wersje Usibor®-AS i Ductibor-AS® są opisywane jako bez odwęglenia. Powłoka Alusi® tworzy warstwę stopową na granicy stali i powłoki.
- W urządzeniach do mieszania betonu dalsza obróbka cieplna TBL może być pominięta, ale tylko wtedy, gdy potwierdza to specyfikacja produktu.
Możliwość kształtowania przed hartowaniem pozwala wytwarzać także części o skomplikowanych kształtach. W odpowiednim stanie dostawy stal można formować, giąć i ciąć, a także spawać zgodnie z procedurą właściwą dla gatunku i grubości. Parametry obróbki potwierdź w karcie konkretnego produktu.
Słowniczek
- Hartowność — zdolność stali do uzyskania struktury hartowanej w przekroju.
- HBW — skala twardości Brinella; HRC — skala Rockwella.
- CE — równoważnik węgla używany przy ocenie spawalności.
- Al-Si — powłoka aluminium i krzemu stosowana w blachach do formowania na gorąco.
Najczęściej zadawane pytania
Czy stal borowa jest twardsza od zwykłej stali?
Po hartowaniu może być znacznie twardsza; jej twardość zależy od gatunku i obróbki.
Jaką twardość ma stal borowa na lemiesze?
Wartość zależy od konkretnego produktu, dlatego sprawdź ją w jego specyfikacji.
Czy 27MnB5 można spawać?
Tak, ale potrzebna jest procedura ograniczająca wodór. Metinvest zaleca materiały niskowodorowe dla 30MnB5.
Co wybrać: stal borową czy Hardox?
Dobór zależy od uderzeń, ścierania i kosztu przestojów. Porównaj parametry konkretnego gatunku oraz TCO.
Czy stal TBL trzeba hartować?
Nie zawsze. Katalog TBL dopuszcza pominięcie dalszej obróbki w wybranych zastosowaniach, np. mieszalnikach betonu.
Co oznacza 32CrB4?
To gatunek stali borowej o gęstości 7,83 g/cm³. Parametry użytkowe potwierdź w karcie dostawy.
Źródła i weryfikacja danych 2026
Data weryfikacji: 2026-11-07.
Dane sprawdzono 7 listopada 2026 r. Wykorzystano: NIST — wpływ boru na granice ziaren i hartowność; EN 10263-4 — oznaczenia +H, +HH i +CH; ArcelorMittal — dane Usibor® i Ductibor®; Metinvest — zalecenia spawania 30MnB5; katalog TBL — zastosowania i obróbka cieplna. Karty konkretnego produktu mają pierwszeństwo przy zamówieniu i kwalifikacji procesu.
Tekst opiera się na tych dokumentach i opracowaniach:
- National Institute of Standards and Technology (NIST) – https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/jres/041/6/V41.N06.A01.pdf
- SIST-EN 10263-4 – https://preview.sist.si/sist-preview/37655/6ed18780117b4fbdbb42b2d4c8bb4e2b/SIST-EN-10263-4-2018.pdf
- ArcelorMittal Automotive – https://automotive.arcelormittal.com/products/flat/PHS/usibor_ductibor
- Metinvest Holding – https://www.metinvestholding.com/Content/Entities/TechBrochure/13/en/30MnB5%20boron-added%20hot-rolled%20steel%20plates%20for%20quenching%20and%20tempering.pdf
- thyssenkrupp Materials Poland – https://ucpcdn.thyssenkrupp.com/_binary/UCPtkBAMXPoland/10bd7df1-3311-4b0b-beda-9258717d5105/Katalog-Stali-borowej-TBL–TBL-PLUS.pdf
Krystian Możejko – redaktor serwisu warsztatdomowy.pl, specjalizującego się w tematyce budowlano-remontowej. Od lat interesuje się nowoczesnymi technologiami, materiałami i praktycznymi rozwiązaniami ułatwiającymi prace remontowe. Na łamach portalu dzieli się wiedzą, poradami i inspiracjami, pomagając czytelnikom w sprawnym planowaniu i realizacji remontów. Stawia na rzetelność informacji i praktyczne podejście, dzięki czemu artykuły trafiają zarówno do majsterkowiczów, jak i osób korzystających z usług profesjonalnych ekip.
Opublikuj komentarz